Hafta sonu planı neden şişer

Hafta sonu planı şişer. Dışarıdan bakınca bu, özen veya telafi gibi görünür. İçeriden bakınca çoğu zaman başka bir sahne vardır: beş günün kapanmamış işi, iki güne tamlık vaadi olarak biner ve planı iş listesine çevirir. Çevrilen liste, listenin uzamasındaki envantere yakındır; yine de aynı dosya değildir. Orada uzama, ölçütsüz maddedir. Burada şişme, boş günün kültürleşmiş yüküdür.

Bu not, hafta sonunu kurtarma rehberi değildir. Soru şudur: neden şişer? Şişme, tembelliğin itirafı olmak zorunda değildir. İtiraf, ahlak paketidir. Paket, sahnedeki bahsi görmez. Bahis, boşluğun pahalı görünmesidir. Pahalı boşluk doldurulmak ister; doldurma, madde eklemektir. Eklenen madde, bakana özen satar. Satılan özen, kapanış ölçütü olmadan iki günü envantere çevirir. Envanter, pazar akşamı utancı üretir ve sonraki cuma aynı yükü çağırır.

Boş günün tamlık vaadi

Hafta içi, boşluk dar kabul edilir. Dar boşluk, “şimdi olmaz” cümlesini meşru kılar. Hafta sonu, boşluk geniş kabul edilir. Geniş kabul, “şimdi olur” cümlesini ucuza çoğaltır. Çoğalan cümle, beş günde ertelenen her şeyi iki güne yazar. Yazılan şey iş değil, tamlık vaadidir. Vaat, bakana özen gibi gelir. Özen, kapanış ölçütü olmadan şişer.

Kültür, bu vaadi besler. “Dinlen, bitir, gör, yetiş, kendine zaman ayır” aynı iki güne sığdırılır. Sığdırma, çelişki gibi görünmez çünkü her madde ayrı ağızda meşrudur. Meşruiyet, seçimi imkânsız kılar. Seçilemeyince kişi ekler. Eklemek, boş günü doldurmanın görünür biçimidir. Görünür biçim, çalışkanlık sanılır. Sanı, planın şişmesini ödüllendirir.

• Hafta içi: dar boşluk, “şimdi olmaz” meşru.
• Hafta sonu: geniş boşluk, “şimdi olur” ucuza çoğalır.
• Şişme: kapanışsız tamlığın iki güne binmesi.

Eski düzende hafta sonu, işin karşısında duran bir eşik olabilirdi. Eşik, “bunlar haftaya” demeyi kolaylaştırırdı. Kolaylık kaybolunca eşik, tamlık sahnesine döner. Dönen sahne, boş günü kıt kaynak gibi gösterir. Kıt kaynak, her maddenin yer bulmasını ister. Yer bulan madde, planı envantere çevirir.

Beş günün kapanmamış işi

Şişmenin malzemesi çoğu zaman yeni arzu değildir. Malzeme, hafta içinde kapanmamış karşılaştırmadır. Karşılaştırma masada kalır; o erteleme kararın neden ertelendiği yazısında. Hafta sonu, masayı iki güne sıkıştırır. Sıkışma, kararı ilerletmez. İlerlemeyen karar, plana madde olarak girer: araştır, hallet, karar ver, sonra da dinlen. Dört satır, bir kapanışın taklididir.

Listenin uzaması bu taklide yakındır. Orada tamlık, her boşluğu satıra çevirir; o uzama listenin neden uzadığı yazısında. Hafta sonunda tamlık, boşluğun kendisini hedef alır. Hedef, “bu iki gün yetmeli” cümlesidir. Yetme vaadi, beş günün artığını yutar. Yutulan artık, planı şişirir. Şişen plan, bakana kontrol gibi gelir. Kontrol, kapanışı vermez. Vermeyen kontrol, pazar akşamı utancı üretir. Utanç, sonraki hafta sonuna yeni maddeler ekler. Ek, telafi sanılır. Sanı, sahnedeki bahsi yine kaçırır.

Bahis, tembellik değildir. Bahis, boş günün kamusal olarak tamlık istemesidir. İstek, “üretken hafta sonu” cümlelerinde dolaşır. Dolaşan cümle, dinlenmeyi de işe çevirir. Çevrilen dinlenme, plana bir madde daha ekler. Eklenen madde, boşluğu kapatır gibi görünür. Görünüm, boşluğun pahalı kalmasından doğar. Pahalı boşluk, doldurulmadan bırakılamaz. Bırakılamayan boşluk, şişmenin motorudur.

Şişme neden kültür sahnesidir

Tek kişinin özeni, sahneyi açıklamaz. Sahne, paylaşılır: “hafta sonu ne yapıyorsun” sorusu, dolu bir cevap ister. Dolu cevap, maddeleri çoğaltır. Çoğalan madde, bakana hayat dolu bir iki gün satar. Satılan hayat, kapanış ölçütü olmayan bir listedir. Ölçütsüz gün, envanterdir. Envanter, kültürleşince plan şişer. Şişme, bireysel kusur gibi paketlenir. Paket, soruyu kişiye yıkar. Yıkılan soru, boş günün tamlık vaadini görmez.

Pazar akşamı, şişmenin faturasını görünür kılar. Görünen fatura, “yine yetişemedim” cümlesidir. Cümle, planı suçlar veya kişiyi suçlar. İki suçlama da sahneyi kaçırır. Sahne, iki güne yüklenen tamlıktır. Yük, cuma akşamı masum görünür: henüz zaman vardır. Zaman, kapanış ölçütü olmadan şişer. Şişen plan, cumartesi sabahı envanterdir. Envanter, seçim istemez; seçim, kayıp kabul eder. Kayıp kabul edilmeyince kişi ekler. Eklemek, yetişememeyi telafi sanır. Sanı, sonraki cuma aynı yükü yeniden çağırır.

Çocuk, misafir, ev işi, “kendine zaman” aynı listeye girince plan kültürleşir. Kültür, her maddenin ayrı ağızda haklı olmasıdır. Haklı maddeler, birbirini elemez. Elenmeyen madde, iki günü kıt kaynak yapar. Kıt kaynak, dolu cevap ister. Dolu cevap, “hafta sonu ne yapıyorsun” sorusuna yetişir. Yetişen cevap, kapanışı vermez. Vermeyen cevap, bakana hayat dolu görünür. Görünen hayat, ölçütsüz listedir.

Cuma akşamı yazılan üç madde, cumartesi öğlene beş olur. Çoğalma, yeni arzu değil, boşluğun paniğidir. Paniğe düşen boşluk, “şimdi olur” cümlesini çoğaltır. Çoğalan cümle, beş günün artığını yutar. Yutulan artık, planı iş listesine çevirir. Çevrilen liste, bakana kontrol satar. Satılan kontrol, pazar akşamı dağılır. Dağılan kontrol, tembellik etiketiyle paketlenir. Paket, boş günün tamlık vaadini yine kaçırır.

Vaadi görmek, planı kısaltmayı vaat etmez. Kısaltma başka işe kayar. Burada kapanan şey şudur: hafta sonu planı şişer, çünkü geniş kabul edilen boşluk, beş günün kapanmamış işini tamlık diye yükler. Yük, özen görünür. Görünen özen, kapanışsız listenin haftalık sahnesidir. Sahne tekrarlanır. Tekrar, kültürdür. Kültür, tembellik telafisi olmak zorunda değildir. Telafi etiketi, boşluğun pahalı kalmasını kaçırır.