Metafor nasıl kanıt sanılır

Metafor kanıt sanılır çünkü imge iddianın boşluğunu keser. Cümle “gibi”, “demek ki”, “yani” dediğinde omurga gibi kapanır. Kapanan omurga üretici, sınır ve yanlışlama istemeden “bu kadar” der. “Bu kadar”, imgenin ödülüdür. Ödül, iddianın işini çalar. Çalınan iş ayırt etmedir.

WHY’de “nasıl” yapılacak iş listesi değildir. Buradaki nasıl, metaforun kanıt sanılmasının nasıl oluştuğudur. Kısa birim kapanmış imge ister. İstenen imge boşluğu keser. Kesilen boşluk odayı rahatlatır. Rahatlama, üreticiyi artığa iter.

İmge boşluğu nasıl keser

Oluşum görünür bir imgenden başlar. İmge somuttur: köprü, ayna, virüs, savaş. Somutluk bakana yeter. “Bunu inkâr edemezsin” rahatlığı üreticiyi ve sınırı istemez; tempo bozan şeyler bunlardır. Tempo bozulmasın diye dil, kapanmış imgeyi kanıt sayar. Sayım “demek ki”, “yani aslında”, “gibi işte” kalıplarında büyür.

Kalıp metaforu değersiz kılmaz. Metafor, bir duruşu görünür kılan tek iştir. Kanıtın işi başka yerdedir: bu imge olmasaydı iddia yine ayakta kalır mıydı, üretici nerede durur, yanlışlama mümkün mü? İsteyen yük ağırdır. Kısa birimde ödül, kapanmış imgendedir. Ödül cümleden ucuza çıktığı için sanı günlük olur.

• İmge: kapanmış birim, tempo dostu kesim, paylaşılabilir somutluk.
• Boşluk: henüz üreticisiz iddia, yanlışlama, sınır.
• Sanı: boşluğun imgeyle kesilmesi, üreticinin artığa düşmesi.

Alıntının kanıt sanılması bu giysiye yakındır, aynı oluşum değildir. Orada başkasının cümlesi kapanır; o oluşum alıntının kanıt nasıl sanıldığı yazısında. Burada kapanan şey cümle değil, imgedir. İmge düşünce metafor, boşluğu giydirir. Giysi bakana kapanmışlık satar. Satılan kapanmışlık, üreticiyi yanına almaz.

Üretici neden artığa düşer

Yük görününce dil iki yola gider. Birinci yol, imgeyi imge olarak bırakmaktır: “bu duruşu gösteriyor, bunu kanıtlamıyor, üretici başka iş yapar.” Bırakma temkine yakındır. İkinci yol, imgeyi hüküm yapmaktır. Hüküm bakana kanıt gibi gelir çünkü somutluk hâlâ oradadır. Somutluk, üreticinin yerini tutmaz.

Örneğin kural sanılması bu sahneye komşudur; o oluşum örneğin nasıl kural sanıldığı yazısında. Örnekte vaka giydirir. Metaforda imge giydirir. Giyinen imge bakana ciddiyet satar. Satılan ciddiyet, yanlışlamayı artığa iter. Artık dipte bir “ama aslında” gölgesi olarak kalabilir. Gölge iş görmez. İş görmeyen gölge süs olur.

Ayırt etme bu büyümeyi kesen bir liste değildir. Liste, oluşmuş rahatsızlığın sonradan yazılmış özetidir. Rahatsızlık yoksa liste ezber olur. Ezber her metaforu lekelemeye döner. Leke, duruşu görünür kılan işi de vurur. Vurulan iş metni kuru hüküm yığınına çevirir. Kuru hüküm, sanının ters yüzüdür: imge yok, giysi var. Ters yüz, ayırt etmeyi kolaylaştırmaz.

Sanı ile yalan neden karışır

İkisi karışır çünkü ikisi de iddianın üreticiyi aşmasını içerir. İçermek aynı gerekçe demek değildir. Yalan, olgusu olmayan iddiadır. Sanı, gövdenin götüremeyeceği bir boşluğu imgeyle kesmektir. Kesme kötü niyet gerektirmez. Bir ağız gerçekten keskin bir duruş görür; duruşu imgede sivriltir; sivriltme, kanıt eşiğini aşar. Gövde dürüst kaldığında metafor yalanlanmış gibi durur. Gövde imgeye yetişmeye çalıştığında ise dolgu, tekrar ve “yani hem de” cümleleri üretir. İki yol da sanının oluşumudur.

İlk oluşum rahatsızlıktır. Bir imge fazla gelir. Fazlalık henüz yöntem değildir; tempo bozulmasıdır. Tempo bozulunca okur, imgeyi yutmak yerine imgeye bakar. Bakmak, ayırt etmenin tohumudur. Tohum tekrarlanırsa ritme döner. Ritim şudur: imge var, boşluk duruyor mu, üretici imgeyi yanlışlıyor mu?

Boşluk duruyorsa imge metafor olarak kalır. Kalmak küçümsenmek değildir. Kalmak, yükün geri verilmesidir. Geri verilen yük “bu duruşu gördüm”dür. Görülen duruş kanıt diye dolaşmaz. Dolaşan kanıt, sanının kamusal biçimidir. Biçim skandal gibi görünmez çünkü herkes bir imge keser. Kesilen imge tempo dostudur. Tempo dostu olan şey kanıt sanılır.

Bu yazı “metafor kullanmayın” listesi değildir. Liste oluşumu taklit eder; oluşturmaz. Oluşum şudur: boşluk tempo bozulmasın diye imgeyle kesilir, kesilen imge kanıt sanılır. Giysi çıkınca elde kalan şey çoğu zaman değerli bir duruştur. Duruş, üretici istemeyen yerde kalmalıdır. İsteyen yerde ise giysi, sanının kendisidir.

Grup sohbeti bu sanıyı hızlandırır. Hızlanan şey, keskin imgenin kopyasıdır. Kopya dipteki üreticiyi yolda bırakır. Bırakılan üretici, “kaynak:” gölgesini de siler. Silinen gölge cümleyi sahipsiz bırakır. Sahipsiz cümle bakana ortak bilgi gibi gelir. Ortaklık, omurgayı aramayı kaba bir tempo bozumu yapar. Bozulan tempo odada istenmez. İstenmeyen şey, kapanmış imgeyi ödüllendirir. Ödül yalan üretmek zorunda değildir. Ödül, üç kelimede kapanmış duruşun paylaşılabilir olmasıdır. Paylaşılabilir duruş, üreticiyi özel bir meraka çevirir. Merak pahalı kaldıkça dipnot süs kalır. Süs bakana kaynaklılık satar. Satılan kaynaklılık, gidilen üretici değildir.

Aynı metinde imge ve üretici yan yana durabilir. Yan yana duruş, sanıyı otomatik çözmez. Çözüm, yükün adının konmasıdır: bu imge duruşu mu gösteriyor, yoksa boşluğu kapatan bir çerçeve mi kesiyor? Soru adım listesi değildir. Soru, rahatsızlığın tekrarından doğar. Tekrar yoksa giysi yutulur. Yutulan giysi ertesi gün başka bir “gibi”de yine çerçeve olur. Yineleme kötü niyet gerektirmez. Kısa birim, kapanmış imgeyi ödüllendirir. Ödül cümleden ucuza çıkar.